A possible answer

Giá vàng trong nước tăng thì giải pháp là NHNN cho phép nhập vàng vào VN, vậy giá vàng thế giới tăng thì nhập vàng từ đâu nhỉ? Chẳng lẽ từ sao Hỏa?

Answer:

Sao hỏa mầu đỏ nên nhiều khả năng có đồng chứ không phải vàng, loại bỏ khả năng này. Vậy liệu có giải pháp nào cho giá vàng thế giới? Chẳng cần phải có giải pháp gì cả, gold standard đã lùi về dĩ vãng từ lâu. Đối với phần lớn thế giới, vàng bây giờ chỉ còn là một thứ đồ trang sức như kim cương hay đồng hồ Thụy sĩ. Liệu có ai lo cuống lên nếu ngày mai xảy ra bubble giá đồng hồ Thụy sĩ hay không? Đấy là quan điểm của Willem Buiter tôi đã trích dẫn ở đây.

Nhưng là công dân nước CHXHCN Việt nam đã từng sống qua giai đoạn "giá, lương, tiền", tôi không thể ngả về phe ngài Buiter được. Không phải chỉ có dân da vàng mũi tẹt như VN và TQ mới lo xa giấu cây với chỉ dưới cột nhà, có tin rằng thậm chí cả dân Ăng lê vốn phớt tỉnh sự đời cũng đổ xô đi mua vàng thỏi về cất dưới đệm ngủ, chắc hẳn không phải vì tính năng chữa bách bệnh như mấy cái vòng titan bán ở VN. Vậy cơ sự làm sao mà giá vàng cứ tăng như tên bắn như thế? Liệu giá vàng cao có đẩy thế giới rơi vào suy thoái hay loạn lạc hay không? Nếu có thì giải pháp nào?

Cách giải thích truyền thống mà đa số các nhà kinh tế đưa ra là liquidity của các central banks được bơm ra để cứu giới nhà băng đã đẩy asset prices, trong đó có giá vàng, lên cao hơn cả đỉnh lũ miền Trung. Trong khi đó Bộ Ngân khố Mỹ đã, đang, và sẽ nợ "như chúa chổm" nên thiên hạ chẳng còn ai tin vào tương lai của mấy tờ giấy mầu xanh xanh có cái khẩu hiệu "in gốt uy tờ rớt" nữa. Tất nhiên trừ dân VN vì dù sao mấy cái tờ xanh xanh có ảnh dăm ông trán hói đó cũng còn có tương lai hơn mấy cái tờ đo đỏ với một ông cụ râu dài. Hậu quả là các ngân hàng trung ương thế giới, mà mạnh tay nhất là Ngân hàng Nhân dân Trung Hoa, ào ạt đổi đô ra vàng, giá vàng thế giới không lên mới lạ.

Đấy là official version, chắc phải giải thích được 90% tình hình giá vàng thế giới đang tăng phi mã, 9% nữa là tội đầu cơ của giới hedge funds, những kẻ không từ bỏ một mánh khóe nào để kiếm lợi. Còn 1% còn lại chẳng lẽ lại bỏ sót, thôi thì tôi tạm vẽ ra thêm một nguyên nhân nữa, ai tin thì tự chịu trách nhiệm nhé :-)

Số là, trừ những ai mang quốc tịch TQ, phần còn lại của thế giới đồng loạt cho rằng TQ phải nâng giá đồng Nhân dân tệ để kinh tế thế giới cân bằng lại. Tuy nhiên cho đến thời điểm này TQ vẫn bỏ ngoài tai những lời dọa dẫm lẫn dụ dỗ, giữ vững lập trường 6.8 từ khi cô bé Lin Miaoke lip sing trên sân vận động tổ chim hơn một năm về trước:

Như một GS đáng kính đã chỉ ra, trong khi Thống đốc Nguyễn Văn Giàu chỉ có khả năng hỗ trợ VNĐ cho đến khi $19b dự trữ ngoại tệ của VN cạn sạch, PBoC có "unlimited capacity" giữ cho đồng RMB thấp so với đồng USD. Do đó đồng USD chìm đến đâu thì đồng RMB theo đến đấy, kết quả là những đồng tiền khác "bị" lên giá so với đồng RMB và khả năng cạnh tranh hàng xuất khẩu của các nước này so với TQ không phải thiệt "đơn" mà là thiệt "kép".

Lần lượt Hàn quốc, Đài loan, Malaysia, Thailand, Ấn độ, Argentina, Brazil phải ra tay can thiệp vào thị trường ngoại hối để cố giữ khả năng cạnh tranh cho hàng xuất khẩu của mình so với hàng TQ. Tất nhiên họ phải mua vào USD, một cuộc chạy đua với PBoC. Vấn đề là số USD chảy vào các tài khoản dự trữ ngoại hối đó trước kia phần lớn được biến thành trái phiếu chính phủ Mỹ, nhưng tình trạng đồng USD bấp bênh và tương lai lạm phát cao do nợ chính phủ quá lớn làm trái phiếu chính phủ Mỹ không còn là nơi trú ngụ an toàn nữa, vàng là một công cụ thay thế trong tình hình này.

Việc các CB đua nhau mua vàng làm giá vàng tăng, nhưng tác động đó không lớn bằng cái expectation của thị trường về cuộc competitive devaluation này sẽ tiếp tục kéo dài trong thời gian tới. Cho dù ai cũng biết sứ mạng lịch sử của vị tổng thống da đen đầu tiên của Mỹ trong mấy ngày ở Thiên An Môn sắp tới là thuyết phục bác Hồ (Cẩm Đào) nới lỏng bớt vòng kim cô quanh đồng USD, tôi chưa thấy ai lạc quan tin rằng TQ sẽ chiều lòng Mỹ. Đây là lúc TQ phải dạy cho Mỹ một bài học.

Tóm lại ai cũng tin rằng chừng nào đồng RMB vẫn được gắn chặt với USD, thị trường vàng quốc tế sẽ tiếp tục nhân được những buy orders lớn của các CB muốn chạy đua với PBoC. Riêng với VN, dù còn khuya mới có chuyện NHNN mở hầu bao mua vàng cất kho dự trữ, cứ thỉnh thoảng bác Nguyễn Văn Giàu lại phải mở cửa biên giới nhập vàng về để thỏa mãn nhu cầu cho các công dân CHXHCN VN vốn tin vào vàng hơn bất kỳ thứ gì khác. PBoC mua vàng vì đồng RMB bị định giá quá thấp, dân VN mua vàng vì VNĐ bị định giá quá cao. Xét cho cùng chính cái misvaluation này, dù upside hay downside, gây ra cơn sốt vàng.

Như vậy, cho dù Willem Buiter đúng, giá vàng cao không trực tiếp thì cũng gián tiếp ảnh hưởng đến kinh tế thế giới thông qua international imbalances tiếp tục gia tăng. Liệu giá vàng cao có gây ra bất ổn xã hội hay không? Chưa thấy có trường hợp nào dân VN đánh nhau trước cửa các tiệm vàng để giành mua. Tuy nhiên nếu vấn đề currency misvaluation/international imbalances chưa giải quyết được, thế giới có thể sẽ chứng kiến một làn sóng protectionism trỗi dậy. Đây sẽ là tiền đề của bất ổn.

Vậy giải pháp thế nào? Chưa ai nghĩ ra được cách nào thuyết phục TQ thay đổi chính sách tỷ giá. Các sức ép ngoại giao đến nay vẫn như "nước đổ đầu vịt". Nick Rowe đề suất: Why can't Fed just buy yuan?

Have a nice weekend.

Just a question

Giá vàng trong nước tăng thì giải pháp là NHNN cho phép nhập vàng vào VN, vậy giá vàng thế giới tăng thì nhập vàng từ đâu nhỉ? Chẳng lẽ từ sao Hỏa?

Answer: .... tomorrow.

Photo of the year

(Source: Tuoi tre)

Watch index

Một phóng viên của báo Vedomosti đã xây dựng một danh sách sau, dựa vào ảnh chụp các quan chức Nga trên báo chí:

Vladimir Resin (Phó thị trưởng Moscow): DeWitt - 1M Swiss franks

Ramzan Kadyrov (Tổng thống Chechen): Bovet - $300,000

Vladimir Artyakov (Tỉnh trưởng Samara): DeWitt - $223,427

Aleksei Miller (Chủ tịch Gazprom): Breguet - $112,100

Aleksey Ulyukayev (Thống đốc NHTW): Patek Philippe - $78,800

Dmitry Medvedev (Tổng thống): Breguet - $32,200

Sergey Naryshkin (Chánh văn phòng phủ TT): Patek Philippe - $29,700

Vladimir Putin (Thủ tướng): Blancpain - $10,500

....

Đó là hiệu và giá của những chiếc đồng hồ đeo tay của các quan chức nói trên (thực ra danh sách dài hơn nhiều). Người đứng đầu danh sách, Vladimir Resin là phó thị trưởng Moscow phụ trách mảng xây dựng (chả trách). Đây có thể là một corruption index mới chăng? Có ai có thời gian google ảnh các quan chức VN xem thế nào.

Nationalism

Trong khi lần lượt Krugman, Frankel, Eichengreen, và hàng loạt các nhà kinh tế khác kêu gọi TQ nới lỏng kiểm soát đồng RMB và để nó lên giá, WB chief economist nói ngược lại. Ông cho rằng việc ép đồng RMB lên giá sẽ không giải quyết được vấn đề international imbalances. Không những thế ông còn cho rằng các nước đang phát triển khác không nên can thiệp vào thị trường ngoại tệ để chống lại sự lên giá của đồng tiền nước mình. Long live nationalism!

Black swan II

PTT Hoàng Trung Hải nói rằng vụ lũ lụt vừa qua sau hai cơn bão số 9 và 11 ở miền Trung là do biến đổi khí hậu. Ông cho biết đã cho thanh tra quá trình xả lũ của hai nhà máy thủy điện A Vương và Ba Hạ và kết luận những nhà máy này đã "xả lũ đúng qui trình".

Chắc chắn những qui trình này không do các nhà máy thủy điện tự đề ra mà phải do một cơ quan chính phủ qui định, nhiều khả năng phải được ông Hải ký duyệt. Có lẽ vì vậy ông kết luận rằng họ làm "đúng qui trình" nhưng không đả động gì tới việc qui trình có đúng hay không. Như đã nói trong entry trước, qui trình xả lũ phải được tính toán với số liệu thời tiết trong lịch sử. Số liệu này có thể đã thay đổi vì biến đổi khí hậu như ông Hải tuyên bố, tuy nhiên liệu nó có biến đổi nhanh đến như vậy hay không? Chẳng lẽ vấn đề 70% lưu vực của sông ngòi miền Trung nằm bên Lào không được phản ánh trong số liệu lịch sử? Biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu, tại sao chỉ có VN và chỉ có miền Trung bị tác động đến độ qui trình xả lũ không còn phù hợp dẫn đến chết dân? Tôi nghi ngờ khả năng số liệu đã biến đổi và cho rằng qui trình bị thiết kế sai.

Ngay cả nếu thực sự qui trình đã lạc hậu vì biến đổi khí hậu làm sai số liệu, tại sao ông Hải không chỉ đạo xây dựng lại một qui trình mới an toàn hơn? Nếu tuần tới thêm một cơn bão nữa đổ vào miền Trung liệu ông Hải sẽ tiếp tục cử cán bộ đi giám sát các nhà máy thủy điện bắt họ xả lũ đúng qui trình hay ông sẽ xem lại qui trình xả lũ? Trong entry trước tôi cho rằng các qui trình không nên và không cần phải đối phó với black swan events, đấy là việc của bảo hiểm. Nhưng nếu đã nghi ngờ hay có bằng chứng qui trình không còn phù hợp nữa (vì biến đổi khí hậu) thì phải nhanh chóng điều chỉnh lại qui trình, trừ khi những người quản lý có black swan về mặt nhận thức.

Update (12/11): Một bài viết về phát biểu của PTT Hoàng Trung Hải của PPL, đăng trên blog Nguyễn Văn Tuấn.

Public goods

Trong kinh tế học, public goods là những loại hàng hóa/dịch vụ có positive externality và free access, ví dụ giáo dục, quốc phòng. Khái niệm public goods thường được hiểu trong phạm vi một nước hay một nền kinh tế. Tuy nhiên Charles Kindleberger (trích dẫn bởi Mohamed El-Erian and Ramin Toloui) cho rằng Mỹ đã cung cấp cho nền kinh tế toàn cầu năm loại public goods:

1. Thị trường tiêu thụ hàng hóa cuối cùng (consumer of last resort)

2. Điều phối các chính sách vĩ mô của các nước (coordinating macro-economic policies)

3. Ổn định tỷ giá (supporting a stable system of exchange rates)

4. Người cho vay cuối cùng (lender of last resort)

5. Cho vay dài hạn chống suy thoái (providing counter-cyclical long-term lending)

El-Erian và Toloui bổ sung thêm hai public goods nữa cho đến trước khi khủng hoảng xảy ra:

6. Dẫn dắt mặt bằng lãi suất toàn cầu (providing the risk-less – a true AAA – asset to benchmark other instruments)

7. Là hình mẫu cho các thị trường tài chính các nước (supplying deep and predictable financial markets).

Cuộc khủng hoảng 2007-2009 đã làm cả 7 loại public goods nói trên suy yếu. Câu hỏi đặt ra là ai sẽ là người thay thế Mỹ cung cấp những public goods đó? Liệu một thế giới đa cực (về kinh tế) có thể cung cấp các public goods đó hiệu quả như Mỹ trước đây hay không?

10

Tháng 10 đánh dấu cột mốc unemployment rate của Mỹ vượt ngưỡng 10%, một cột mốc không lấy gì làm tốt đẹp nhưng dù sao cũng đã có một số dấu hiệu phục hồi. Báo The Economist có một bài viết cho rằng tình trạng thất nghiệp ở Mỹ tồi tệ hơn rất nhiều so với châu Âu một phần vì các chính sách kích cầu của Mỹ không hướng vào labor market. Nhiều nhà kinh tế cho rằng thị trường lao động châu Âu rigid hơn ở Mỹ vì châu Âu có xu hướng can thiệp nhiều hơn trong thị trường này, những chính sách kích cầu hiện nay ở châu Âu chỉ là một ví dụ. Rigidity của labor market xét trên quan điểm macro là không tốt. Nhưng lập luận của châu Âu là thất nghiệp có social và personal cost lớn hơn nhiều những gì con số thống kê GDP có thể capture. Và không chỉ có thất nghiệp, điều kiện làm việc của những người đang được employed cũng quan trọng không kém, bởi vậy intervention/regulation là cần thiết.

Immortal

A random non-economic thought :-)

Các vị vua chúa từ xa xưa đã cố gắng tìm những loại thuốc có thể giúp họ trường sinh bất tử, và có lẽ không chỉ vua chúa đã bỏ tiền và công sức cho ước mơ này. Ngày nay, mặc dù giấc mơ bất tử đã được loài người gác lại, những cố gắng nghiên cứu về lão hóa và khả năng kéo dài tuổi thọ vẫn là những ưu tiên hàng đầu của khoa học. Điển hình là giải Nobel y học năm 2009 đã được trao cho 3 nhà khoa học trong lĩnh vực này.

Thời Ai cập cổ đại, các Pharaohs có lẽ đã cho rằng chìa khóa của bất tử là giữ lại cơ thể sinh học của mình. Bởi vậy họ đã phát triển kỹ nghệ ướp xác và xây dựng những kim tự tháp kiên cố để sau khi chết đi cơ thể của họ sẽ được gìn giữ vĩnh cửu. Chắc các Pharaohs tin rằng trong tương lai con cháu họ sẽ tìm ra một loại thuốc hoặc phép thuật để hồi sinh lại cha ông mình (e.g. The Mummy). Gần đây một số người cũng tin như vậy và họ chuẩn bị cho mình những "phòng lạnh" để giữ lại cơ thể sau khi chết, chờ đến khi khoa học phát triển sẽ phục sinh trở lại.

Khái niệm bất tử này gắn liền với sự trường tồn sinh học của một cơ thể, mặc dù là tự nhiên nhưng không phải duy nhất. Nếu những ai tin vào thế giới tâm linh và việc gọi hồn của các ông đồng bà cốt, hẵn nhiên phải tin rằng "linh hồn" của mỗi người bất tử. Như vậy bên cạnh một cơ thể sinh học không bất tử, bất kỳ ai cũng đã có một "linh hồn" bất tử. Nếu các vị vua chúa phải rất tốn kém để cố giữ lại khả năng bất tử cho thể xác sinh học của họ, giới cần lao chẳng tốn một xu vẫn có được sự bất tử của cá nhân mình.

Trong phim Ghost, khi linh hồn của Sam nhập vào cơ thể bà đồng Whoopi Goldberg, bà đồng này đã có những hành động "tình cảm" với Demi Moore. Hãy thử tưởng tượng rằng thay vì Sam nhập vào cơ thể của bà đồng, Demi Moore thuê GS Ian Wilmut clone một cơ thể giống hệ như Patrick Swayze để Sam nhập vào, liệu đây có phải là một cách để Sam trở thành bất tử? Hay là một cách để loài người thực hiện giấc mơ bất tử cả về thể xác lẫn linh hồn?

Tất nhiên kế hoạch này, mặc dù còn phải đợi rất lâu để kỹ thuật nhân bản vô tính trở nên reliable, vẫn phải dựa trên giả định "linh hồn" của mỗi người tồn tại vĩnh cữu và nó có khả năng xâm nhập vào một cơ thể sống (có lẽ còn cần nghiên cứu xem Whoopi Goldberg có DNA đặc biệt nào mà linh hồn của Sam có thể nhập vào được). Mặc dù vấn đề "Đảng bảo không, nhân dân bảo có" này còn tranh cãi, ngay cả nếu linh hồn có thật và bất tử, chắc gì nó đã muốn quay về một cơ thể sống. Chẳng phải cuối phim Ghost, linh hồn của Sam đã bay lên thiên đàng đó sao. Thiên đàng phải tốt hơn hạ giới chứ.

Vậy các nhà khoa học cần đi thêm một bước nữa, nghĩa là phải phát minh ra công nghệ clone luôn "linh hồn" để nạp vào cái cơ thể sinh học sẽ được clone sau khi một người qua đời. Tôi mường tượng đây sẽ là kết quả của sự phối hợp giữa sinh học và khoa học máy tính, đặc biệt là ngành artificial intelligence. Có thể tưởng tượng rằng trong tương lai người ta có thể "download" toàn bộ "memory" của một bộ não vào máy tính, hay vào một cái thẻ USB cho gọn. Sau đó "upload" lại số memory này vào bộ não của một cơ thể sinh học mới được cloned. Vậy là đã có giangle version 2, sống tiếp vài chục năm nữa rồi vòng cloning lặp lại, chỉ có điều lần này khi download cần phải có 2 cái thẻ USB vì memory của giangle ver 2 chắc sẽ doubled.

So far so good. Thế rồi đến một lúc nào đó giangle ver N bỗng nảy ra ý nghĩ, tại sao mình cứ nhất thiết phải nằm trong một cái cơ thể sinh học. Nếu có một cách nào đó mình có thể interact được với thế giới bên ngoài mà không cần phải có mắt, mũi, tai, hay tay để viết blog, việc trói buộc "linh hồn" trong một cơ thể sinh học có thể là một trở ngại hơn là một điều desirable, chưa kể cloning chắc sẽ tạo ra nhiều greenhouse gas. Đành rằng tồn tại sinh học cho phép giangle hưởng thụ "tứ khoái" trong cuộc sống, xét về mặt thần kinh đấy cũng chỉ là những sung điện kích thích vào một vài vùng nào đó trong bộ não sinh học của giangle. Cho nên nếu các nhà sinh học và khoa học AI có thể tạo ra một "bộ não" vật lý "bền" hơn bộ não sinh học và cũng có đủ các chức năng "tư duy" và "hưởng thụ" như một bộ não sinh học (thực ra chức năng "tư duy" có thể sẽ được cải thiện hơn rất nhiều nhờ vào sức mạnh tính toán của các máy tính bổ trợ), đến một lúc nào đó nhu cầu clone cơ thể sinh học sẽ giảm dần. Loài người sinh học sẽ tuyệt chủng?

Câu hỏi đó để các nhà xã hội học và triết học trả lời. Ở đây tôi chỉ muốn nêu ra vấn đề bất tử mà loài người hằng theo đuổi không chỉ và không nên giới hạn trong bất tử của cơ thể sinh học. Bất tử của "linh hồn" có lẽ quan trọng hơn nhiều. Nếu vài trăm năm sau, con cháu của giangle ver 1 vẫn có thể trò chuyện với anh ta, mặc dù cơ thể sinh học của giangle đã trở thành cát bụi từ lâu, há chẳng phải gianle đã bất tử hay sao? Entry này viết sau khi tình cờ nghe lại Paul Anka:

Every time I kiss my children

Papa's words ring true

"Your children live through you.

They'll grow and leave you, too"

I remember every word my papa used to say

I live that every day

He taught me well that way

Papa

Everyday my papa worked

To help to make ends meet

To see that we would eat

(To) keep those shoes upon my feet

Every night my papa would take

And tuck me in my bed

Kiss me on my head

After all my prayers were said

Growing up with him was easy

time just flew on by

The years began to fly

He aged and so did I

I could tell

That mama wasn't well

Papa knew and deep down so did she

So did she

When she died

My papa broke down and cried

All he said was, "God, Why not take me!"

Every night he sat there sleeping in his rocking chair

He never went upstairs

All because she wasn't there

Then one day my Papa said,

"Son, I'm proud (of) the way you've grown

make it on your own

I'll be O.K. alone."

Every time I kiss my children

Papa's words ring true

"Your children live through you.

They'll grow and leave you, too"

I remember every word my papa used to say

I live that every day

He taught me well that way

Every night my papa would take

And tuck me in my bed

Kiss me on my head

After all my prayers were said

Every night my papa would take

And tuck me in my bed

Tuck me in my bed

After all my prayers were said

Gold info

Một số bạn hỏi tôi về giá vàng và các thông tin liên quan đến thị trường vàng. Thú thực tôi biết rất ít về thị trường này (giống như đa số các nhà kinh tế). Tình cờ tôi tìm được presentation này của CMC Market, thấy có một số thông tin bổ ích nên đưa lên đây, có thể một số bạn chưa biết. Tôi sẽ tiếp tục update các links về gold trong entry này nếu tìm được thông tin nào bổ ích.

Update (10/11): Willem Buiter có một cái nhìn khá negative về gold, cho rằng gold đã bị bubble hơn 6 nghìn năm nay. Buiter cho rằng money, dù là gold standard hay fiat money hiện nay, đều có (near) zero intrinsic value. Lý do người ta sử dụng tiền là một công cụ store of value vì đa số tin vào value của money (hay gold), và đó chính là bubble. Buiter đã có lần đề suất tách chức năng store of value và medium of exchange ra, nhưng chỉ là idea chứ không khả thi trong điều kiện hiện nay. Bài viết này của Buiter chỉ ra rằng, vì money, hay gold price, luôn luôn trong trạng thái bubble nên một hệ thống kinh tế phải có multiple equilibria để có thể support được các bubble này. Nếu vậy rõ ràng gold price sẽ không stationary, nghĩa là không có long-run average, mà sẽ shifft từ equilibium level này sang equilibrium level khác. Trong khoảng gần một equilibrium, gold price sẽ do demand/supply quyết định. Nhưng khi nó vượt qua một reflation point nào đó thì nó sẽ không quay về equilibium cũ nữa. Ngoài ra, những lực đẩy để gold price shift từ level này sang level khác sẽ không phải demand/supply mà sẽ là structural changes, dạng như sự ra đời/tan vỡ của Bretton Woods.