Gold lending

Có nên ngừng huy động và cho vay vàng là một câu hỏi mà TBKTSG đặt ra và có nhiều ý kiến trái chiều. Tôi thiên về phe không cấm đoán gì cả, chỉ cần có regulation và enforcement cho tốt. Tuy nhiên NHNN có thể có lý khi cấm huy động và cho vay vàng nếu NHNN lo ngại lạm phát. Vàng dùng trong giao dịch cũng là một phương tiện thanh toán như tiền mặt (thực ra an toàn hơn tiền mặt trong thời điểm hiện tại). Do vậy thắt chặt giao dịch thông qua vàng cũng tương đương với thắt chặt liquidity, một biện pháp chống lạm phát khá mạnh tay mà NHNN đã từng sử dụng.

Theo bài báo nói trên tổng lượng vàng trong dân chúng là 500 tấn, tương đương với $20b (khoảng 20-25% GDP của VN). Trong khi đó M1 của VN cũng chỉ khoảng 30% GDP (M0 còn nhỏ hơn nữa), do đó nếu NHNN siết chặt tiền tệ bằng cách tăng lãi suất trong khi lãi suất huy động/cho vay bằng vàng gần bằng không thì chính sách tiền tệ của NHNN sẽ không mấy hiệu quả. Tăng giảm lãi suất VNĐ NHNN còn có thể có tác động, chứ tăng giảm lãi suất vàng đòi hỏi NHNN phải có một lượng vàng dự trữ lớn so với số vàng trong dân. Có lẽ đây là lý do chính NHNN muốn cấm giao dịch vàng chứ không phải vì rủi ro là điều hoàn toàn có thể quản lý được.

Quote of the day

"Wall Street makes nothing but profits." Bruce Krasting.

Inflation II

Theo bản tin này của SGTT, thống kê của TCTK cho biết retail sale của VN tăng 24.1% qoq trong quí 1, 2010 tính theo giá hiện hành (current price). Nếu tính theo giá so sánh, real retail sale tăng 14.4%, do đó inflation tính theo chỉ số này là 9.7% qoq. Cũng theo TCTK, quí 1/2010 có CPI inflation là 8.5%, thấp hơn retail sale inflation hơn 100bps, không quá lớn nhưng significant. Điều này có nghĩa là những mặt hàng có giá tăng cao có trọng số nhỏ hơn trong rổ CPI so với tổng bán lẻ. Suy ra những người tiêu thụ trung gian đã absorb một phần inflation đỡ cho người tiêu thụ cuối cùng. Tất nhiên với điều kiện những con số nói trên chính xác.

Update (6/4): Anh Bùi Trinh có một bài phân tích về sự khác biệt giữa CPI và PPI. Bài viết này cũng chỉ ra sự khác nhau về CPI vs PPI inflation trong Q1 2010 (so với Q1 2009): giống như retail sale inflation, PPI inflation cao hơn CPI inflation trong cùng thời kỳ (9.37% vs 8.51%). Anh Bùi Trinh cho rằng về lâu dài CPI và PPI inflation phải bằng nhau (quan điểm của monetarism) vì không thể có chuyện "mua đắt, bán rẻ" trong dài hạn. Tôi chỉ đồng ý phần nào về mặt lý thuyết, trên thực tế hai chỉ số này có thể có tốc độ trượt giá rất khác nhau trong dài hạn (10, 20, thậm chí 30 năm). Lý do là cách thức thu thập và tính toán CPI và PPI thay đổi rất nhanh (so với khái niệm dài hạn) nên các con số thống kê (official releases) không phản ánh đúng khái niệm lý thuyết của CPI và PPI inflation. So sánh 2 con số này có lẽ nên giới hạn trong khoảng 10 năm đổ lại, hoặc tốt hơn là trong vòng 1-2 năm. Một điểm luôn luôn đúng khi so sánh CPI và PPI là chỉ số sau có volatility lớn hơn rất nhiều, nghĩa là hiện tại PPI có inflation cao hơn PPI nhưng sang năm có thể ngược lại. Lý do chính là price stickiness, i.e. nhà sản xuất, bán buôn, bán lẻ ngại thay đổi giá bán dù giá đầu vào thay đổi. Trong trường hợp Q1 2010 của VN, cả retail sale lẫn PPI inflation đều cao hơn CPI inflation cho thấy giới middle men đã phải chịu một phần inflation cho người tiêu dùng. Xin nhắc lại, điều này chỉ đúng khi CPI không bị điều chỉnh vì những lý do kinh tế/chính trị.

Update (6/4): Tiếp tục trích dẫn anh Bùi Trinh và Nguyễn Văn Huân. Hai tác giả này cho biết tỷ trọng của ngành thương mại trong GDP VN là 15.85%, do đó phần markup price mà các middle men này cộng thêm vào giá bán cho người tiêu dùng cuối cùng (cộng thêm chi phí vận tải) ước lượng khoảng 30%. Theo tôi con số ngày không phải quá cao, nhất là so với các nước phát triển. Tuy nhiên Bùi Trinh và Nguyễn Văn Huân lo ngại rằng tỷ trọng GDP của ngành thương mại ngày càng gia tăng cho thấy markup price của khu vực này càng ngày càng lớn, theo các tác giả là điều không tốt. Liên hệ kết luận này với giá xăng dầu, giá đường (sugar), và nhất là giá thuốc tây và sữa bột trẻ em có thể đồng ý với các tác giả. Những trường hợp này đa phần là market failures vì monopoly/duopoly trong khi regulators không kiểm soát được. Tuy nhiên xét trên diện rộng, tôi nghĩ retail sector của VN khá competitive, bởi vậy có thể phần lớn số value-added của ngành này vào GDP thực sự là improved service chứ không hẳn là sự ắn chặn của "bọn con buôn". Nếu so sánh nông nghiệp với thương mại, có lẽ productivity của ngành sau tăng nhanh hơn ngành đầu trong những năm gần đây. Do đó tôi không nghĩ sự tăng trưởng của ngành thương mại đáng lo ngại. Chính vì sự bành trướng của những middle men này nên như tôi đã viết ở trên, PPI/retail sale inflation sẽ volatile hơn CPI inflation, là một điều tốt cho xã hội.

Google

Hôm qua hàng loạt các tờ báo lớn trên thế giới (BBC, FT, WP, BloomBerg) đưa tin cho biết Google vừa tiết lộ nhiều website "lề trái" của VN đã bị tin tặc tấn công. Điều này không mới với đa số cộng đồng mạng VN, nhưng là một tin "nóng" với thế giới, nhất là sau khi Google đóng cửa dịch vụ của mình ở TQ.

Sáng nay (1/04), Google tuyên bố sẽ rút khỏi thị trường VN nếu chính phủ VN không dỡ bỏ các rào cản thông tin và chấm dứt các cuộc tấn công vào các trang web lề trái. Nhiều nhà phân tích cho rằng chính phủ VN, giống như đàn anh TQ, sẽ không nhượng bộ Google. Nhưng việc Google rút khỏi VN sẽ có ảnh hưởng rất mạnh vào sự phát triển Internet và IT industry của VN. Không giống như TQ Google đang là search engine số một trên thị trường này.

Update: VNEconomy có một tin "rất thú vị".

Update (6/4): OMG, hóa ra tin NHNN có văn bản yêu cầu ngừng cung cấp thông tin về khủng hoảng không phải April's fool của VNE mà là tin "xịn", chính phó Thống đốc Nguyễn Đồng Tiến khẳng định trong cuộc họp báo chính phủ ngày 1/04. Cũng trong cuộc họp này, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Phúc cho biết Thủ tướng đã chỉ đạo NHNN phải có biện pháp giảm dần lãi suất. Tin tức như vậy mà không phải là "cá" thì buồn quá.

March

Không như Dubai được "đàn anh" Abu Dhabi cứu giúp với điều kiện phải đổi tên tòa tháp cao nhất thế giới từ Dubai Tower thành xxx Tower, trong đó xxx là tên của quốc vương Abu Dhabi, Hi lạp chẳng có tòa tháp nào có thể đổi tên thành Merkel Tower cả. Bởi vậy trong khi vụ Dubai World đã rơi vào quên lãng mấy tháng nay, Hi lạp vẫn chưa nhìn thấy ánh sáng cuối đường hầm. Thông báo mới nhất từ EU về kế hoạch rescue cho Hi lạp hóa ra chỉ là kế hoạch rescue cho các "big banks" của châu Âu nếu Hi lạp có mệnh hệ gì. Cam kết quan trọng nhất mà EU đưa ra là sẽ cho Hi lạp vay EUR25b, trong khi nhiều khả năng nước này cần EUR75b mới đủ để rollover số nợ sắp tới hạn. Bản thân Hi lạp "hứa" sẽ thắt chặt chi tiêu (giảm EUR4.8b) để đưa thâm hụt ngân sách về lại giới hạn 3% trong vòng 3 năm từ mức thâm hụt 2 chữ số hiện tại. Nếu làm được điều này, Hi lạp chắc sẽ được tuyên dương như một hình mẫu cho các nước noi theo, giống như VN đã từng được tuyên dương về thành tích xóa đói giảm nghèo.

Trong khi tình hình Hi lạp vẫn chưa có gì rõ ràng, châu Âu lại tiếp tục bất ổn với việc Bồ đào nha bị Fitch hạ một bậc tín nhiệm còn Ireland tuyên bố sẽ quốc hữu hóa gần như toàn bộ hệ thống ngân hàng của mình. Đến thời điểm này, những người nghi ngờ tính khả thi của đồng Euro càng có lý do để tin rằng liên minh tiền tệ này sẽ tan vỡ, mà nước đầu tiên rút ra không phải là Hi lạp hay Bồ đào nha mà chính là Đức. Helmut Kohl (và Francoise Mitterand) cho rằng một đồng tiền chung sẽ gắn kết các nước châu Âu lại với nhau để tránh những cuộc xung đột vũ trang trong tương lai. Nhưng một đồng tiền chung không giúp gì khi các nước này có "xung đột" về current accounts, Hi lạp không giống như Anh có thể để đồng tiền của mình mất giá để cứu nền kinh tế, chí ít là cứu giá bất động sản. Nếu tương lai của đồng Euro bất ổn như vậy, đồng USD chắc chắn sẽ còn giữ vị trí độc tôn dài dài.

Nói vậy nhưng khả năng EMU tam vỡ vô cùng nhỏ, chí ít không nước nào dại gì có ý định rút ra vào thời điểm này khi kinh tế thế giới vẫn còn rất bấp bênh. Bản thân các nước châu Âu cũng đang cố gằng gắn kết hơn với nhau thông qua những đề nghị như thành lập European Monetary Fund hay thậm chí European Debt Agency. Trước mắt để tránh bị Fitch hay S&P/Moody tiếp tục hạ mức tín nhiệm quốc gia, có thể European Credit Rating Agency sẽ được thành lập. Mà để tránh ratings của agency này không phản ánh đúng market risk, EU sẽ hạn chế, nếu không nói là cấm, CDS. Tóm lại châu Âu vẫn luôn có xu hướng socialist hơn Mỹ, dù TT Obama có bị cho là "a socialist president" sau khi gạ được QH Mỹ thông qua healthcare reform.

Lại nó về socialism ở Mỹ, hay ở bất kỳ quốc gia nào khác, thực ra vấn đề universal healthcare/pension phản ánh willingness của một quốc gia về trade off giữa efficiency và equality như Greg Mankiw chỉ ra. Một khi đã chấp nhận một hệ thống healthcare/pension như vậy kiểu gì cũng sẽ có income transfer từ người khỏe đến người bệnh, từ người trẻ đến người già, từ người giàu đến người nghèo. Một hệ thống như vậy có tốt hơn không khi so với hệ thống hiện tại khi mà người giàu có thể bỏ ra $58600/năm (gấp rưỡi GDP/person) bảo hiểm y tế cho gia đình (4 người) của mình trong khi 15.3% dân số không hề có bảo hiểm? Tương tự như vậy, những chính sách kích cầu, giải cứu, quantitative easing vừa qua làm nhà nước phình to ra so với nền kinh tế suy cho cùng cũng là trade off giữa efficiency và equality.

Nếu Paulson/Geithner/Bernanke khoanh tay đứng nhìn nước Mỹ rơi vào một cuộc Đại suy thoái thứ hai, rất có thể invisible hands sẽ thực hiện chức năng creative destruction loại bỏ hết những ung nhọt trong nền kinh tế (như Repo 105) dù thất nghiệp có thể tăng lên gấp đôi hay gấp ba. Cuối cùng capitalism sẽ lại chiến thằng như sau bao nhiêu cuộc khủng hoảng trong quá khứ. Bailout các ngân hàng và các nền kinh tế chẳng qua cũng là income transfer từ tương lai vào hiện tại, đánh đổi efficiency lấy generational equality. Dù các quan chức Mỹ có dùng các mỹ từ gì đi nữa, thị trường cũng không bị đánh lừa. Gánh nặng nợ nần trong tương lai sẽ phải phản ánh qua lãi suất đi vay của chính phủ cao hơn, thậm chí làm cho 10-year-swap-spread âm lần đầu tiên trong lịch sử, nghĩa là credit risk của chính phủ Mỹ đã cao hơn một số financial institutions. Dù Paul Krugman có nói gì đi nữa, yield-curve-steepness cũng là bằng chứng rõ ràng của income transfer từ tương lai vào hiện tại: gánh nặng trả lãi suất hiện tại thấp đánh đổi bằng lãi suất trong tương lai cao.

Nhưng Dr.Krugman có lẽ đúng khi cho rằng TQ là một currency manipulator lớn trong lịch sử nhân loại. TQ chẳng có lý do gì không chịu nâng giá đồng RMB lên (ngoại trừ muốn giữ thể diện) nếu thực sự ảnh hưởng của undervalued RMB không lớn. Có điều nói gì thì nói, việc TQ sử dụng một "simple trick" như vậy để có thể tích trữ được $2.4 tril dự trữ đồng thời có được tăng trưởng kinh tế cao nhất thế giới trong nhiều năm liền là một điều phi thường, không phải ai muốn bắt chước cũng được. Vấn đề là liệu sau khi vượt Nhật trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới, liệu TQ có còn theo đuổi được chính sách mercantilism này nữa hày không? Liệu TQ có tiếp tục tăng trưởng bền vững nữa hay không? Và quan trọng hơn liệu TQ có ứng xử một cách có tránh nhiệm như những nước lớn khác hay không? Tôi đoán là không cho cả ba câu hỏi này, mặc dù trong thâm tâm muốn trả lời có ít nhất cho câu sau, vì như vậy mới hi vọng những hòn đảo, dòng sông, cửa quan của VN không bị đổi tên thêm nữa.

Update (12/4): Avinash Persaud tăng giá RMB không giải quyết được global imbalances. Persaud cho rằng TQ không có dấu hiệu manipulation tỷ giá vì lãi suất không cao và không có chính sách discriminate service sector.

Tax

Greg Mankiw đưa ra số liệu bên dưới và kết luận thực ra Mỹ không phải là nước có mức thuế nói chung thấp mà là trung bình trong số các nước phát triển. Số đầu là Tax/GDP, số sau là GDP/Person, do vậy tích của 2 số này là Tax/Person. Nếu xét trên số đầu (Tax/GDP) Mỹ chỉ đứng trên Nhật (nhưng một nguồn số liệu khác cho thấy năm 2007 Nhật đứng trên Mỹ). Tôi nghĩ dùng số này chính xác hơn, vì số thứ hai (GDP/Person) càng lớn (tốt) sẽ làm tích 2 số này càng lớn (xấu). Nói cách khác một nước có Tax/Person có thể cao (xét theo giá trị tuyệt đối) không phải vì nước đó "sưu cao thuế nặng" mà vì GDP/Person cao nên số tiền đóng thuế cao.

Thêm một lý do nữa tôi không thích cách tính của Mankiw là 2 con số này không hoàn toàn independent. Rất có thể vì Tax/GDP cao nên GDP/Person thấp (và không loại trừ khả năng quan hệ này non-linear).

France
.461 x 33,744 = 15,556

Germany
.406 x 34,219 = 13,893

UK
.390 x 35,165 = 13,714

US
.282 x 46,443 = 13,097

Canada
.334 x 38,290 = 12,789

Italy
.426 x 29,290 = 12,478

Spain
.373 x 29,527 = 11,014

Japan
.274 x 32,817 = 8,992

Update (01/04): Jake (EconomPicData) có một entry phản bác lại Mankiw rất hay. Nếu loại trừ military spending, kể cả tính Tax/Person như Mankiw Mỹ cũng xếp gần như thấp nhất trong các nước nói trên. Đúng là sen-đầm quốc tế!

Princeling

Link từ Viet-studies đến một bài trên FT có định nghĩa sau: "The term “princeling” was coined to refer specifically to the children of senior leaders of China’s Communist revolution – the veterans who joined Mao Zedong on the fabled Long March of the mid-1930s or were members of the inner circle at the time of the 1949 Communist victory". Nếu liên hệ với bài này thì từ "princeling" có thể dịch là "hạt giống đỏ".

Vì Winston Wen được coi là princeling thế hệ mới, có lẽ FT phải đặt thêm từ princessling cho trường hợp này.

Dissonance

Tình hình khủng hoảng của Hi lạp có vẻ tạm lắng xuống, tuy nhiên kế hoạch bailout vẫn còn rất mơ hồ và không đủ. Điều làm tôi thắc mắc trong mấy ngày qua là tại sao trong khi France/Germany đang cố gắng làm dịu đi tình trạng căng thẳng thì ECB lại đổ thêm dầu vào lửa khi Jean-Claude Trichet phản đối công khai bất kỳ sự can thiệp nào của IMF. Ngoại trừ việc châu Âu muốn giữ thể diện không muốn IMF (vốn bị coi là của Mỹ) nhảy vào, dường như còn một lý do khác quan trọng hơn đằng sau sự kiện "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược này".

Nhìn kỹ hơn phản ứng của thị trường, dường như những bất ổn của Hi lạp (và các nước PIGS khác) đã đẩy đồng Euro xuống mức thấp nhất trong 12 tháng qua. Hiển nhiên đây là điều ECB và có lẽ cả EcoFin mừng thầm trong bụng vì EU export sẽ được trợ giúp khi tỷ giá đồng Euro xuống thấp. Bởi vậy một conspiracy theory của tôi là ECB và EcoFin đang cố tình gây ra tình trạng bùng nhùng trong vấn đề giải cứu Hi lạp để giữ đồng Euro không quay đầu trở lại. Hiện tại có lẽ chỉ có VN không muốn đồng tiền nước mình tiếp tục mất giá, có điều không phải cứ muốn là được.

Song song với dissonance ở châu Âu, dường như các policy makers của TQ cũng đang chỏi nhau về quan điểm có nâng giá đồng RMB hay không. Như đã nói ở trên, không mấy ai mặn mà với việc để đồng tiền của mình lên giá trong hoàn cảnh cả thế giới đang cạnh tranh nhau xuất khẩu như hiện nay. Nhưng TQ khác với phần lớn các nước còn lại ở chỗ họ đang có thặng dư mậu dịch rất lớn và một foreign reserve kỷ lục, chính là lý do bị Mỹ và châu Âu ép phải nâng giá đồng RMB. Nhưng liệu những tiếng nói ám chỉ khả năng nâng giá RMB của TQ là biểu hiện của rạn nứt nội bộ hay là một tính toán nào đó của đất nước vốn nổi tiếng "thâm" này?

Tôi chưa có câu trả lời nhưng nghiêng về phương án thứ hai. Nhất là sau khi US Treasury yield tăng mạnh trong tuần trước và cả hai cuộc đấu thầu (5-7 year notes) đều rất tệ hại chứng tỏ một (vài) buyers lớn (TQ?) đã đứng ngoài cuộc. Cần đợi 1-2 tuần nữa xem sự thể thế nào.

Update (6/4): Macroman cũng nghi ngờ TQ đã rút khỏi các cuộc đấu giá UST bills trong 2 tuần vừa qua để gây sức ép lên chính phủ Obama. Có vẻ biện pháp này đã có kết quả phần nào, Tim Geithner vừa ra tuyên bố sẽ hoãn việc công bố các nước bị cho là currency manipulators vào ngày 15/4 tới.

Update (12/4): China's trade account is -$7.24b in March, the first deficit month since April 2004.

Earth Hour

Thứ Bảy vừa rồi tôi phải tốn khá nhiều thời gian làm "công tác tư tưởng" cho mấy đứa nhỏ nhà tôi về Earth Hour để đến 8:30pm cả nhà sẽ tắt hết đèn. Rắc rối nhất là đoạn phải giải thích về environment, polution,... cho cô con gái 8 tuổi :-). Dẫu sao nhờ có sự kiện này mà các con tôi có được bài học đầu tiên về môi trường.

Hôm nay đọc Wiki thấy VN được "tuyên dương" đến 2 lần liên quan đến Earth Hour, đúng là a green country. Tuy nhiên khi cả thế giới tắt đèn để giảm khí nhà kính mà Đà nẵng lại tổ chức thi bắn pháo bông thì không được "political correct" cho lắm, lượng CO2 do các màn trình diễn pháo bông tạo ra chắc lớn hơn nhiều lần số CO2 giảm được do tiết kiệm điện. Dẫu sao điều này vẫn không "ridiculous" bằng "Human Achievement Hour" của CEI, một right-wing lobby group/think tank ở Washington DC. Với tôi CEI "ridiculous" không phải vì tổ chức này phản đối Earth Hour, ai cũng có quyền nói lên tiếng nói của mình, nhưng CEI đưa communist North Korea ra để "hù dọa" những người ủng hộ Earth Hour là điều không thể chấp nhận được. Đất nước này đúng là luôn luôn tối về đêm (xem hình chụp vệ tinh bên dưới), nhưng điều đó không có nghĩa North Korea tích cực bảo vệ môi trường. Trái đất sẽ chìm vào bóng tối vĩnh viễn nếu con người không có trách nhiệm gì với môi trường sống của mình, giống như (những lãnh tụ) North Korea không có trách nhiệm gì với dân tộc mình.

Absolute poverty

Theo chuẩn của WB, một người có thu nhập dưới $1/ngày thuộc diện "nghèo tuyệt đối". Quả thật số lượng người nghèo ở VN có thu nhập dưới 19000 VNĐ/ngày chắc không nhiều. Vậy mà ở Bắc Triều tiên hiện tại, thu nhập bình quân của một lao động phổ thông khoảng 2500 won, tương đương với $1 trong ... 1 tháng. Những người này phải trả khoảng 1 tuần tiền lương để có thể mua được ... 1 quả trứng. Đấy là những gì vị "lãnh tụ kinh yêu" Kim Jong Il đem lại cho thần dân của mình sau lần đổi tiền ngu xuẩn vừa rồi.

Cũng như VN thời 80s, Bắc Triều tiên đổi tiền với mục đích chống lạm phát phi mã. Bắc Triều tiên cho rằng nguyên nhân của lạm phát là lòng tham của bọn con phe ngoài chợ đen, hàng ngày hàng giờ đẩy giá lên để kiếm lời. Do vậy giải pháp chống lạm phát là tiêu diệt chợ đen bằng cách tước đoạt gần như tất cả số cash đang lưu hành trong dân chúng. Nếu không giết được toàn bộ thị trường này, chí ít lượng liquidity giảm xuống cũng sẽ kéo giá giảm xuống (a standard monetarism view).

Cũng như VN thời 80s, cuộc đổi tiền này của Bắc Triều tiên không những không ngăn được lạm phát mà còn đẩy giá cả lên cao hơn nữa. Lý do là supply trên thị trường chợ đen collapse vì producers/traders thiếu liquidity. Những cán bộ Bắc Triều tiên nuôi heo trên tầng 5 nhà tập thể giống GS Văn Như Cương ngày xưa ở HN không còn cash để mua cám cho heo, buộc phải đóng cửa "sản xuất" dù công an phường có thông cảm đi nữa, supply collapse là điều tất yếu.

Cũng như VN thời 80s, nguyên nhân sâu xa của lạm phát ở Bắc Triều tiên là chính phủ in tiền chi tiêu vì ngân sách thâm hụt quá nặng. Tất nhiên số cash đó không chóng thì chầy cũng sẽ chạy ra thị trường chợ đen và giúp cho liquidity trên thị trường này phục hồi dần. Chợ đen rồi sẽ nhộn nhịp trở lại nhưng với mức giá gấp hàng chục lần trước đây. Rồi chính phủ lại đổi tiền một lần nữa...

Viết đến đây chợt nghĩ VN mình còn may mắn chán, và bỗng nhớ đến một anh chàng thất nghiệp người Úc trên một chuyến bay sang VN du lịch tuyên bố rằng hắn ta vẫn còn may mắn chán...